finanse firmy

Zatory płatnicze: co zrobić, gdy kontrahent nie płaci

Prawo daje wierzycielowi kilka narzędzi, z których większość firm nie korzysta: odsetki ustawowe z mocy prawa, rekompensatę 40 euro bez wezwania i ulgę na złe długi. Po kolei, od najtańszego do najdroższego.

Opublikowano 2026-10-18 · 607 słów

Ranking firm faktoringowych – aktualne oferty, ułożone według prowizja za 30 dni finansowania.

Zacznij od tego, co masz z mocy prawa

Przy transakcjach handlowych między przedsiębiorcami odsetki za opóźnienie należą ci się automatycznie, od dnia następującego po terminie zapłaty. Nie trzeba ich zastrzegać w umowie ani wzywać do zapłaty.

Co więcej, przysługuje ci rekompensata za koszty odzyskiwania należności, uzależniona od wartości świadczenia i wynosząca równowartość 40, 70 albo 100 euro. Również z mocy prawa, również bez wezwania i niezależnie od tego, czy faktycznie poniosłeś jakiekolwiek koszty.

Większość firm o tym nie wie albo nie korzysta, żeby nie psuć relacji. To jest decyzja handlowa, ale warto ją podejmować świadomie, a nie z niewiedzy.

Kolejność działań, od najtańszej

1. Przypomnienie. Telefon albo mail w dniu po terminie. Brzmi banalnie, ale w dużych firmach faktura potrafi utknąć w obiegu i nikt o tym nie wie. Połowa opóźnień kończy się tutaj.

2. Wezwanie do zapłaty. Pisemne, z terminem i wskazaniem odsetek oraz rekompensaty. Wyślij listem poleconym albo mailem z potwierdzeniem odbioru, bo będzie potrzebne później.

3. Wpis do rejestru dłużników. Po spełnieniu warunków ustawowych, w tym wysłaniu wezwania z zapowiedzią wpisu i odczekaniu ustawowego terminu, możesz zgłosić dłużnika do biura informacji gospodarczej. To jest narzędzie zaskakująco skuteczne, bo wpis widzą banki, leasingodawcy i kontrahenci.

4. Postępowanie sądowe. Przy bezspornej fakturze najszybsza jest droga nakazowa albo upominawcza, a przy mniejszych kwotach elektroniczne postępowanie upominawcze. Koszt wpisu sądowego odzyskujesz od dłużnika razem z należnością.

5. Komornik. Dopiero po uzyskaniu tytułu wykonawczego.

Ulga na złe długi: odzyskaj przynajmniej podatek

Jeśli kontrahent nie zapłacił w ciągu 90 dni od terminu płatności, możesz skorygować podstawę opodatkowania.

W VAT oznacza to odzyskanie podatku należnego, który już odprowadziłeś od faktury, za którą nie dostałeś pieniędzy. W podatku dochodowym oznacza zmniejszenie podstawy opodatkowania o niezapłaconą kwotę.

Warunki trzeba sprawdzić w szczegółach, bo różnią się dla VAT i dochodowego, ale zasada jest ta sama: nie płacisz podatku od pieniędzy, których nie dostałeś. Jeśli dłużnik zapłaci później, korektę się odwraca.

To jest narzędzie, które realnie zmniejsza stratę, a wymaga tylko pilnowania terminów. Warto ustawić przypomnienie na 90. dzień po terminie każdej niezapłaconej faktury.

Jak nie dopuszczać do zatorów

Sprawdzaj kontrahenta przed sprzedażą, nie po. Rejestry dłużników, sprawozdania w KRS, biała lista. Kilka minut przed wystawieniem faktury jest warte więcej niż miesiące windykacji.

Różnicuj odbiorców. Jeśli jeden kontrahent odpowiada za większość sprzedaży, jego poślizg jest twoim kryzysem. To ryzyko, którego nie da się zabezpieczyć umową.

Skracaj terminy tam, gdzie możesz. Przepisy ograniczają maksymalne terminy zapłaty w transakcjach handlowych, w szczególności gdy dłużnikiem jest duży przedsiębiorca, a wierzycielem mikro, mały lub średni. Warto znać ten limit przy negocjacjach.

Oferuj rabat za wcześniejszą zapłatę, ale policz go. Dwa procent za zapłatę w siedem dni zamiast sześćdziesięciu to w skali roku koszt rzędu kilkunastu procent. Czasem taniej jest poczekać i sfinansować lukę inaczej.

Dokumentuj dostawy. Podpisany protokół albo list przewozowy przesądza, czy wierzytelność jest bezsporna. Przy sporze to jest różnica między windykacją a procesem.

Kiedy finansowanie jest lepsze niż windykacja

Windykacja odzyskuje pieniądze, ale nie natychmiast. Jeśli problemem jest nie tyle brak zapłaty, ile czekanie na nią, odpowiedzią bywa faktoring: dostajesz pieniądze od razu, a faktor przejmuje obsługę należności i monitowanie.

Przy faktoringu bez regresu faktor przejmuje też ryzyko niewypłacalności, czyli dokładnie to, przed czym windykacja nie chroni. Kosztuje to więcej i trzeba sprawdzić, czego ochrona nie obejmuje, bo wierzytelności sporne zwykle są z niej wyłączone. Opisujemy to w tekście o tym, co się dzieje, gdy kontrahent nie zapłaci.

Porównanie kosztu poszczególnych form finansowania luki znajdziesz w tekście o realnym koszcie finansowania w skali roku.

Ten tekst opisuje ogólne zasady i nie zastępuje porady prawnej. Wysokość odsetek, progi rekompensaty i terminy zmieniają się, więc przy konkretnej sprawie warto sprawdzić stan na dzień wezwania.